Mamlakat “aqlli” soliq tizimiga oʻtmoqda

Prezident Shavkat Mirziyoyev soliq ma’murchiligini modernizatsiya qilish bo‘yicha taqdim etilgan takliflar bilan tanishib, raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektga asoslangan yangi boshqaruv modeliga o‘tishni belgilab berdi.

So‘nggi ikki yil ichida soliq bazasining kengayishi va yashirin iqtisodiyot ulushining qisqarishi hisobiga soliq tushumlari iqtisodiyot o‘sishidan tez sur’atlarda ortib bormoqda. 2030 yilga borib byudjet daromadlarini 491,5 trln so‘mga yetkazish va yashirin iqtisodiyotni qariyb uchdan birga qisqartirish rejalashtirilgan.

Joriy yilda soliq organlari raqamli tahlil, P2P‑tranzaksiyalar monitoringi, tovarlarni markirovka qilish, ro‘yxatdan o‘tmagan faoliyatni avtomatik aniqlash va bandlikni legallashtirish orqali qo‘shimcha 30 trln so‘m daromad ta’minlashi lozim.

Alohida muammo sifatida bozorlarda raqamlashtirishning past darajasi qayd etilmoqda: ko‘plab tadbirkorlar juda kam aylanma ko‘rsatadi, kuniga oz sonli chek rasmiylashtiradi va ko‘p hollarda rasmiy ijara shartnomasiz faoliyat yuritadi. Savdo obyektlarining to‘liq raqamlashtirilishi shaffoflikni oshirib, soliq tushumlarini ko‘paytirishi kutilmoqda.

Nazorat samaradorligini oshirish uchun vakolatlarni qayta taqsimlash taklif etilmoqda: ayrim yirik korxonalar ustidan nazorat viloyat darajasiga, savdo va qishloq xo‘jaligi yo‘nalishidagi ko‘plab subyektlar esa tuman darajasiga o‘tkaziladi.

Mirziyoyev tadbirkorlar uchun soliq ma’murchiligini soddalashtirishni topshirdi. Kamеral nazorat jarayoni jazolovchi vosita emas, balki xatolarni oldindan aniqlashga xizmat qiladigan profilaktik tizimga aylantiriladi. Korxonalar xavf darajasiga ko‘ra toifalarga bo‘linadi. Asosiy hisobotlarning avtomatik shakllantirilishi va yagona soliq hisob raqamini joriy etish xatolarni kamaytiradi, tekshiruvlar sonini qisqartiradi va qarzdorlikni pasaytiradi. Bu tadbirkorlik subyektlariga 8,4 trln so‘mgacha tejash imkonini beradi.

Bundan tashqari, soliq organlarining kadrlar salohiyatini mustahkamlash — malaka oshirish, ish sharoitlarini yaxshilash va Soliq akademiyasini rivojlantirish zarurligi ta’kidlandi.

Islohotlarning bosh maqsadi — “jazolashdan servisga” tamoyiliga o‘tish, soliq tizimining shaffofligi, qulayligi va samaradorligini oshirishdir.