Shavkat Mirziyoyev Markaziy Osiyo davlatlarini ekologik xavfsizlik uchun birlashishga chaqirdi

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 2026-yil 22-aprel kuni Qozog‘iston Respublikasi Prezidenti Qosim-Jo‘mart To‘qayev tashabbusi bilan o‘tkazilgan Mintaqaviy ekologik sammitda nutq so‘zladi. Davlat rahbari Markaziy Osiyodagi ekologik tahdidlar o‘zaro chambarchas bog‘liq ekanini va ularni faqat birgalikda hal etish mumkinligini ta’kidladi.

Prezidentning qayd etishicha, ushbu uchrashuv 2025-yilda Samarqandda o‘tgan Iqlim forumida boshlangan muloqotning mantiqiy davomi bo‘lib, mintaqa davlatlarining ekologik diplomatiyasi yangi, tizimli bosqichga ko‘tarilmoqda.

Shavkat Mirziyoyev global iqlim o‘zgarishlarining Markaziy Osiyoga salbiy ta’siri kuchayib borayotganiga alohida e’tibor qaratdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, mintaqada harorat jahon o‘rtacha ko‘rsatkichlariga nisbatan ikki baravar tez oshmoqda, muzliklarning qariyb uchdan bir qismi yo‘qolgan, suv resurslari tanqisligi esa tobora kuchayib bormoqda. Hozirga qadar 80 million gektardan ortiq yer maydonlari degradatsiyaga uchragan.

Davlat rahbari global ekologik birdamlikning zaiflashib borayotgani ham jiddiy xavotir uyg‘otayotganini bildirdi. Ko‘plab rivojlanayotgan mamlakatlar ekologik inqiroz oqibatlariga duch kelar ekan, moliyaviy resurslar, zamonaviy texnologiyalar va innovatsion yechimlardan teng va to‘siqsiz foydalanish imkoniyatiga ega emas. Prezident xalqaro hamkorlik adolatli va samarali mexanizmlar asosida yo‘lga qo‘yilishi zarurligini ta’kidladi.

Shavkat Mirziyoyev O‘zbekistonda ekologik barqarorlikni ta’minlash yo‘lida amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar haqida ham to‘xtaldi. “Yashil makon” loyihasi doirasida mamlakat bo‘ylab qariyb bir milliard tup daraxt va butalar ekildi. Orol dengizining qurigan tubida esa ikki million gektardan ortiq maydonda o‘rmonzorlar barpo etilib, chang va tuz bo‘ronlarining oldini oluvchi “yashil belbog‘” shakllantirilmoqda.

Qiziqarli fakt: mutaxassislar ma’lumotiga ko‘ra, Orolbo‘yida yaratilgan ushbu o‘rmonzorlar tufayli sho‘r changning minglab kilometr masofaga tarqalishi sezilarli darajada kamaygan va bu nafaqat O‘zbekiston, balki qo‘shni mamlakatlar aholisi salomatligiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatmoqda.

Prezident suvni tejash sohasida ham muhim natijalarga erishilganini ta’kidladi. Zamonaviy texnologiyalar hisobiga O‘zbekistonda yiliga 10 milliard kub metr suv iqtisod qilinmoqda. “Yashil” energetika generatsiya quvvatlarining 30 foizini tashkil etmoqda va 2030-yilga borib bu ko‘rsatkich 50 foizdan oshishi rejalashtirilgan. Mamlakat Parij bitimi doirasidagi majburiyatlarni muddatidan oldin bajarib, zararli chiqindilarni 35 foizga qisqartirdi hamda 2035-yilgacha ularni ikki barobar kamaytirish maqsadini belgilab oldi.

Chiqindilarni qayta ishlash va energiya ishlab chiqarish masalalari ham e’tibordan chetda qolmadi. Joriy yilda ikki dona chiqindilarni yoqish zavodi ishga tushiriladi, yaqin ikki yil ichida esa yana to‘qqizta shunday korxona faoliyat boshlaydi. Natijada har yili 5,5 million tonna chiqindi utilizatsiya qilinib, 2,2 milliard kilovatt-soat elektr energiyasi ishlab chiqariladi.

Sammit doirasida Shavkat Mirziyoyev qator muhim tashabbuslarni ilgari surdi. Ular orasida “Markaziy Osiyoning toza havosi” davlatlararo konsorsiumini tashkil etish, “yashil savdo yo‘lagi”ni yaratish, iqlim loyihalari bo‘yicha yagona investitsiya portfelini shakllantirish hamda mintaqaning ekologik holatini aks ettiruvchi yagona ilmiy atlas tayyorlash bor.

Shuningdek, Prezident biologik xilma-xillikni asrash maqsadida “Markaziy Osiyo Qizil kitobi”ni ishlab chiqishni taklif etdi. Mazkur hujjat faqat yo‘qolib borayotgan turlar ro‘yxati emas, balki ularni saqlab qolish bo‘yicha amaliy hamkorlik platformasiga aylanishi ko‘zda tutilmoqda.

Nutq yakunida Shavkat Mirziyoyev sammitda qabul qilinadigan qarorlar ekologik xavf-xatarlarni yangi rivojlanish imkoniyatlariga aylantirishga, texnologik yangilanish, iqtisodiy o‘sish va ijtimoiy barqarorlikka xizmat qilishiga ishonch bildirdi.