Davlat firibgarlik yo‘li bilan rasmiylashtirilgan onlayn kreditlardan mijozlarni himoya qilishni kuchaytirmoqda

O‘zbekistonda firibgarlik yo‘li bilan rasmiylashtirilgan onlayn kreditlarni ko‘rib chiqish qoidalarini tubdan o‘zgartiruvchi yangi me’yoriy mexanizm tasdiqlandi. 2026‑yil 21‑yanvarda Adliya vazirligi va Markaziy bank tomonidan ro‘yxatdan o‘tkazilgan 3759‑sonli nizomga ko‘ra, fuqaro rasman jabrlanuvchi deb tan olingan taqdirda, kredit tashkilotlari bunday kreditlar bo‘yicha barcha talablarni to‘xtatishi shart.

Hujjat masofaviy moliyaviy xizmatlar bo‘yicha axborot va kiberxavfsizlik talablarini to‘ldiradi. Nizomning maqsadi — firibgarlik bilan bog‘liq tranzaksiyalar sonini kamaytirish hamda raqamli muhitda mijozlar xavfsizligini kuchaytirishdir. Nizom rasmiy e’lon qilinganidan uch oy o‘tib kuchga kiradi.

Endilikda amal qiladigan tartib

Yangi reglamentga muvofiq, banklar foiz hisoblashni va kredit bo‘yicha undirish jarayonini faqat firibgarlik faktini tasdiqlovchi rasmiy qaror mavjud bo‘lgandagina to‘xtatadi. Bunday tasdiq tergovchi, surishtiruvchi, prokuror qarori yoki sud ajrimi bilan beriladi. Ushbu maqom himoya mexanizmini ishga tushirish uchun asosiy shart hisoblanadi.

Agar avvalroq fuqaro hisobidan begona kreditni to‘lash uchun mablag‘ yechib olingan bo‘lsa, tashkilot ularni egasiga qaytarishi lozim. Bu talab fuqarolarning o‘zlariga aloqasi bo‘lmagan majburiyatlarni amalda to‘lab qo‘yishini oldini oladi.

Bank qachon undirishni tiklashi mumkin

Agar tekshiruv natijasida firibgarlik belgisi tasdiqlanmasa, kredit tashkiloti odatiy tartibga qaytib, foiz hisoblashni va qarzni undirishni davom ettirishi mumkin.

Shuningdek, agar kredit rasmiylashtirilishi qonuniyligiga shubha tug‘ilsa yoki firibgarlik alomatlari aniqlansa, banklar belgilangan tartibda rasmiy shikoyat kiritish huquqiga ega.

Raqamli moliya xavfsizligini mustahkamlash bo‘yicha qo‘shimcha choralar

Yangi qoidalar davlat tomonidan raqamli moliya xizmatlarini barqarorlashtirishga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlar majmuasining davomidir. Ular 2024‑yilda joriy etilgan 48 soatlik “sovutish davri”dan keyin boshlangan jarayonning mantiqiy davomidir. Ushbu davr yangi qurilma yoki yangi akkauntdan rasmiylashtiriladigan ilk onlayn kreditlar uchun qo‘llaniladi va dastlabki ikki sutkada havfli operatsiyalar oldini olishga xizmat qiladi.