Bojxona qo‘mitasi telefonlar importiga boj undirilishini izohladi

Rasmiy dilerlar bojxona to‘lovlarini chetlab o‘tib olib kirilgan telefonlar bilan raqobatlasha olmayapti. Bojxona qo‘mitasi vakili Farhod Olimjonov IMEI tizimi qurilmalarni qonuniy muomalaga kiritish va noqonuniy importni cheklash uchun zarurligini aytdi.

Bu haqda u 11-noyabr kuni Bojxona qo‘mitasi va UzIMEI hamkorligida o‘tkazilgan matbuot anjumanida gapirdi.

Olimjonovning ma’lum qilishicha, 2026-yilda bojxona organlari 63,5 trln so‘m bojxona to‘lovlarini undirdi. Shundan 2 trln so‘mi mobil qurilmalar hissasiga to‘g‘ri kelgan.

Anjumanda “O‘zbekiston ovozi” gazetasi jurnalisti Oxunjon Temirov pulli IMEI ro‘yxatidan o‘tkazish telefonlar narxiga qanday ta’sir qilayotgani haqida savol berdi. Uning aytishicha, tadbirkorlar bu xarajatni qurilma narxiga qo‘shadi. Natijada Toshkentdagi “Malika” bozorida iPhone 18 narxi $2000–2500 gacha yetgan.

Olimjonov bunga javoban import to‘lovlari davlat daromadlarining bir qismi ekanini va ular faqat telefonlarga emas, avtomobil, mebel hamda boshqa tovarlarga ham qo‘llanishini ta’kidladi.

Telefonlar shaxsiy buyum sifatida tijorat uchun olib kirilgan

Olimjonovning aytishicha, 2022-yilda import qilingan telefonlarning 60 foizi jismoniy shaxslar tomonidan shaxsiy ehtiyoj uchun olib kirilgan qurilma sifatida rasmiylashtirilgan.

Bojxona vakilining ta’kidlashicha, ayrim tadbirkorlar bu tartibdan tijorat maqsadida foydalangan. Jumladan, Dubay yoki Turkiyada yo‘lovchilarga telefon berilib, uni O‘zbekistonga olib kirish uchun $10–20 haq to‘langan.

Qo‘mita bunday usul rasmiy importchilar uchun teng bo‘lmagan sharoit yaratayotganini bildirdi. Rasmiy yetkazib beruvchilar yirik partiyalarni deklaratsiya qiladi, boj va soliqlarni to‘laydi. Norasmiy sotuvchilar esa xarajatlarning bir qismini chetlab o‘tishi mumkin.

Olimjonovga ko‘ra, shu sababli bojxona to‘lovlarini amalga oshirgan rasmiy dilerlar olib kirgan telefonlarini sotishda qiynalmoqda. Rasmiy kanaldan xarid qilinganda iste’molchiga sertifikat, kafolat va qurilmani qonunchilikda belgilangan tartibda qaytarish imkoniyati beriladi.

Telefonning yakuniy narxi faqat boj yoki IMEI ro‘yxatidan o‘tkazish to‘lovidan iborat emas. Unga QQS, logistika, sertifikatlash, kafolat xizmati, valyuta xarajatlari va sotuvchining ustamasi ham kirishi mumkin. Shuning uchun mahalliy hamda xorijiy bozordagi narxlar o‘rtasidagi farqni faqat bitta to‘lov bilan izohlash to‘g‘ri emas.

IMEI tizimi nima uchun kerak?

IMEI mobil qurilmaning yagona identifikatsiya raqamidir. Tizim qurilmaning O‘zbekiston mobil tarmoqlarida qonuniy ishlashiga ruxsat berilganini tekshirish imkonini beradi.

Bojxona qo‘mitasi vakiliga ko‘ra, IMEI tizimi:

• o‘g‘irlangan telefonlardan foydalanishni cheklash;
• firibgarlik gumoni bo‘lgan qurilmalarni tekshirish;
• noqonuniy olib kirilgan telefonlarni aniqlash;
• rasmiy importchilar manfaatlarini himoya qilishga xizmat qiladi.

Olimjonov IMEI ro‘yxatidan o‘tkazishdan maqsad aholiga ortiqcha qiyinchilik yaratish yoki faqat to‘lov undirish emasligini aytdi. Uning ta’kidlashicha, tizim telefonlarning qonuniy va xavfsiz muomalasini ta’minlash uchun joriy etilgan.

Shu bilan birga, IMEI raqamining ro‘yxatdan o‘tkazilgani qurilma rasmiy import qilinganini yoki unga ishlab chiqaruvchi kafolati berilishini avtomatik ravishda anglatmaydi. Xaridor telefonning IMEI holati bilan birga sotuvchi hujjatlari, fiskal chek va kafolat shartlarini ham tekshirishi kerak.

Boj stavkasini qo‘mita belgilamaydi

Olimjonov telefon importiga qo‘llanadigan bojni o‘zgartirish Bojxona qo‘mitasi vakolatiga kirmasligini qayd etdi.

“Agar stavka 5 foiz etib belgilansa, 5 foiz, 10 foiz etib belgilansa, 10 foiz undiramiz”, dedi u.

U besh foizlik bojni bekor qilish va faqat QQSni qoldirish bo‘yicha taklif kiritish mumkinligini aytdi. Bu amaldorning ehtimoliy tashabbus haqidagi fikri bo‘lib, bojni bekor qilish to‘g‘risida qaror qabul qilinganini anglatmaydi.

Import bojining kamayishi rasmiy yetkazib beruvchilar xarajatlarini pasaytirishi mumkin. Biroq chakana narxning aynan shu miqdorda arzonlashishi kafolatlanmaydi. Narxga valyuta kursi, xarid qiymati, bozordagi raqobat va sotuvchilarning ustama siyosati ham ta’sir qiladi.

QQS stavkasi bo‘yicha ma’lumotni aniqlashtirish kerak

Matbuot anjumani haqidagi dastlabki xabarda QQS bo‘yicha bir-biriga mos kelmaydigan ikki raqam keltirilgan. Avval O‘zbekistondagi stavka 15 foiz ekani aytilgan, keyin esa 12 foizlik QQSni saqlab qolish taklifi tilga olingan.

O‘zbekistonda QQSning bazaviy stavkasi 12 foizni tashkil etadi. Soliqni hisoblash va qo‘llash tartibi Soliq kodeksi bilan belgilanadi.